Czarny Dunajec: najmłodsze miasto Małopolski i jego historia
Poznaj Czarny Dunajec na Podhalu: od wsi królewskiej, przez wojenne dzieje, po status miasta z 2023 roku. Sprawdź, jak wygląda tu surowy klimat.
Czarny Dunajec w Małopolsce to najmłodsze miasto regionu, które od 1 stycznia 2023 roku ponownie cieszy się statusem miejskim. Miejscowość położona na Podhalu łączy w sobie bogatą historię z ekstremalnym, górskim klimatem.
Dlaczego Czarny Dunajec został miastem dopiero w 2023 roku?
Prawa miejskie nie są w tej miejscowości nowością. Pierwsze nadanie nastąpiło w 1925 roku, jednak już w 1934 roku miejscowość straciła je i ponownie stała się gminą wiejską. Powrót do miejskiego statusu został przeprowadzony na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów, poprzedzonego konsultacjami społecznymi w 2021 roku. W głosowaniu ponad 67% uczestników poparło tę zmianę. Tego samego dnia prawa miejskie otrzymał także Książ Wielki, co pokazuje, że decyzja dotyczyła kilku małopolskich miejscowości jednocześnie.
Jak wyglądała historia Czarnego Dunajca przed 1939 rokiem?
Miejscowość sięga czasów, gdy w XVI wieku funkcjonowała jako wieś królewska na terenie tenuty nowotarskiej. W 1905 roku powstało tu Towarzystwo Zaliczkowe, które uznaje się za poprzednika dzisiejszego Banku Spółdzielczego. W okresie międzywojennym przez miejscowość przebiegało przejście kolejowe z Czechosłowacją, a na miejscu stacjonowała Straż Graniczna. Ten przygraniczny charakter miał ogromne znaczenie dla lokalnej gospodarki i ruchu ludzi.
Jakie tragiczne wydarzenia zapisały się w historii miasta?
We wrześniu 1939 roku miejscowość doświadczyła pacyfikacji przeprowadzonej przez Wehrmacht. Towarzyszyły jej rozstrzelania i podpalenia, które odcisnęły trwały ślad na dziejach mieszkańców. Dziś o tamtych czasach przypominają zabytki, m.in. synagoga, cmentarz żydowski czy dawny gmach Sądu Powiatowego.
Jaki klimat panuje w Czarnym Dunajcu?
Miasto leży na płaskim terenie wzdłuż rzeki Czarny Dunajec, otoczonym górami Podhala. Ta lokalizacja sprzyja powstawaniu bardzo niskich temperatur, zwłaszcza w kotlinach. Poniższe zestawienie pokazuje najważniejsze rekordy zanotowane w miejscowości:
| Zjawisko | Temperatura | Termin |
|---|---|---|
| Rekord najniższej temperatury | -42°C | 1929 |
| Silny mróz | -39,8°C | styczeń 2017 |
| Przymrozek w lecie | -1,9°C | lipiec 2016 |
Warto zauważyć, że różnica między rekordem z 1929 roku a mrozem z 2017 roku wynosi zaledwie 2,2°C. Ciekawy jest też przymrozek w lipcu 2016 roku, który pokazuje, jak nieprzewidywalna bywa pogoda w tym rejonie.
Co wyjątkowego znajduje się w okolicy pod względem przyrody?
Na terenie gminy znajduje się torfowisko Puścizna Rękowiańska. Obszar ten, w połączeniu z górskim powietrzem, wpisuje się w status obszaru ochrony uzdrowiskowej, nadany w 2016 roku. Dla odwiedzających oznacza to możliwość spokojnego wypoczynku w otoczeniu przyrody, z dala od miejskiego zgiełku.
Co to oznacza dla Ciebie?
Dla podróżnych Czarny Dunajec to propozycja na krótki wyjazd, który łączy historię z przyrodą. Jeśli planujesz wizytę, zwróć uwagę na sezon: zimą temperatury potrafią spaść wyraźnie poniżej -30°C, więc odpowiedni ekwipunek jest koniecznością. Latem warto natomiast pamiętać, że nawet w lipcu zdarzają się przymrozki. Odwiedzając miasto, zajrzyj do zabytków związanych z dawną społecznością żydowską, aby lepiej zrozumieć jego wielowarstwową przeszłość. Dla mieszkańców okolicznych miejscowości nowy status oznacza zmiany w zarządzaniu gminą, a dla turystów nową, młodą tożsamość miasta z bardzo długą historią.
Na podstawie: Kraków Radio ESKA. Tekst opracowany redakcyjnie.