Pilica – historia, zabytki i prawa miejskie na weekendowy wyjazd
Pilica na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej: historia, zamki, wzgórze św. Piotra i zmiany administracyjne. Sprawdź, co warto zobaczyć podczas krótkiego wyjazdu.
Pilica to niewielka miejscowość na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, położona w pobliżu źródeł rzeki Pilicy, która dała jej nazwę. Choć dziś administracyjnie leży w województwie śląskim, przez stulecia pozostawała związana z Małopolską, a jej dzieje naznaczyły wojny, zmiany granic i wielokrotna zmiana statusu.
Skąd wzięła się Pilica i jak zmieniała przynależność administracyjną?
Pilica weszła w skład dzielnicy senioralnej po testamencie Bolesława Krzywoustego, co wiązało ją z układem władzy w dzielnicowej Polsce. Prawa miejskie miała prawdopodobnie otrzymać w 1393 roku, choć dokładna data pozostaje przedmiotem ostrożnych szacunków historyków.
Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku miejscowość znalazła się w województwie kieleckim, a po II wojnie światowej w krakowskim. Kolejne przesunięcia przyniosły rok 1975, gdy włączono ją do województwa katowickiego, oraz rok 1999, od którego obowiązuje przynależność do województwa śląskiego.
| Okres | Przynależność administracyjna |
|---|---|
| Po 1918 roku | Województwo kieleckie |
| Po II wojnie światowej | Województwo krakowskie |
| 1975 | Województwo katowickie |
| Od 1999 roku | Województwo śląskie |
Dlaczego Pilica straciła prawa miejskie?
Po powstaniu styczniowym car wydał w 1869 roku ukaz, który odebrał Pilicy status miasta. Od 1 stycznia 1870 roku miejscowość funkcjonowała już jako osada. Prawa miejskie wróciły dopiero w 1994 roku, co oznacza, że przez ponad sto lat Pilica nie miała statusu miasta.
| Wydarzenie | Data |
|---|---|
| Ukaz carski po powstaniu styczniowym | 1 czerwca 1869 |
| Degradacja do statusu osady | 1 stycznia 1870 |
| Odzyskanie praw miejskich | 1994 |
Jakie zabytki warto zobaczyć w Pilicy?
Najstarszym śladem dawnej władzy jest Smoleń, pierwotna rezydencja właścicieli okolicznych ziem. Stary zamek został tam spalony i do dziś pozostaje w ruinie, co czyni to miejsce atrakcyjnym dla miłośników historii i fotografii.
Na początku XVII wieku właściciele wznieśli nową, warowną siedzibę bezpośrednio pod Pilicą. W czasie potopu zamek zajęli Szwedzi, a podczas wojny północnej wrócili tam ponownie. Te dwa epizody najlepiej pokazują, jak strategiczne znaczenie miała twierdza na pograniczu.
Osobne miejsce zajmuje wzgórze św. Piotra. Stał tam drewniany kościół, który spłonął w 1945 roku. Dziś przetrwała murowana zakrystia, a ołtarz stoi pod gołym niebem. Obok znajdują się dzwonnica i ogrodzenie. Msze odprawiane są na wzgórzu raz w roku, 29 czerwca.
Jak wyglądało życie religijne i wielokulturowe Pilicy przed wojną?
W 1929 roku w miejscowości działały cztery kościoły katolickie, klasztor, zbór protestancki oraz drewniana synagoga. Ten przekrój wyznań świadczy o wielokulturowym charakterze miasteczka w okresie międzywojennym.
Tragiczną cezurą stała się okupacja niemiecka, podczas której zniszczono miejscową bożnicę. W 1942 roku około 2000 żydowskich mieszkańców wywieziono do obozów i getta w Wolbromiu. Pamięć o tej społeczności pozostaje ważnym elementem lokalnej historii, a odwiedzający powinni podchodzić do tych miejsc z szacunkiem.
Co to oznacza dla podróżnego, który planuje wyjazd do Pilicy?
Pilica nadaje się na spokojny wyjazd jednodniowy lub weekendowy, zwłaszcza dla osób zainteresowanych historią Małopolski i Śląska. Warto zaplanować trasę tak, by połączyć zamkowe ruiny w Smoleniu z wizytą na wzgórzu św. Piotra. Ponieważ większość obiektów to ruiny lub przestrzenie pod gołym niebem, najlepiej wybrać porę dnia i sezon z dobrą pogodą, a przed wyjazdem sprawdzić aktualne informacje o dostępności terenu. Jeśli zależy Ci na uczestnictwie w mszy na wzgórzu, zaplanuj wizytę na 29 czerwca.
Na podstawie: Śląskie Radio ESKA. Tekst opracowany redakcyjnie.