Polska Blisko

Kalety na Śląsku: pałac myśliwski, huta i historia w jednym miejscu

Odkryj Kalety na Śląsku: od hutniczych początków z XVIII wieku po pałac myśliwski z lat 1860–1861. Zobacz, jak miasto wygląda dziś i co warto zobaczyć.

Marta Gajewska · 11 listopada 2026
A scenic view of Olszanica Palace in Poland, reflecting in a lake under a cloudy sky.
Fot. Dominik Gawlik / Pexels · Pexels License

Kalety to miasto w województwie śląskim, którego dzieje łączą hutnictwo, przemysł papierniczy i pałac myśliwski z połowy XIX wieku. Dla osób szukających krótkiej wyprawy po regionie to propozycja, w której historia przemysłu spotyka się z leśnym otoczeniem, bo lasy zajmują 85% powierzchni Kalet.

Jak Kalety zaczynały jako osada i ośrodek hutniczy?

Pierwsze wzmianki o osadzie sięgają XIII wieku, a intensywny rozwój miejscowości przypada na koniec XVIII stulecia. Przełomem był rok 1789, kiedy Johann Koulhaas założył hutę, w której wytwarzano noże, widelce i guziki.

Warto zwrócić uwagę na dzielnicę Kuczów. To właśnie tam sięgają początki górnośląskiego hutnictwa, a w tamtejszych dymarkach wytapiano żelazo przy użyciu węgla drzewnego. Dla współczesnego turysty to ważny punkt odniesienia, bo pokazuje, że przemysł regionu rodził się w małych, rozproszonych ośrodkach, a nie w wielkich zakładach.

Jaką rolę odegrał Johann Koulhaas w regionie?

Koulhaas był właścicielem wsi Katowice i uruchomił kuźnicę Bogucką. Jego działania wiąże się z upadkiem hut w dolinie Małej Panwi oraz z rozwojem Katowic, które z czasem stały się jednym z najważniejszych ośrodków regionu.

Kiedy w Kaletach pojawił się przemysł papierniczy i kolej?

W latach 1882–1889 Guido Henckel von Donnersmarck budował fabrykę celulozy i papieru. Dwa lata po rozpoczęciu tej inwestycji, w 1884 roku, miasto uzyskało połączenie kolejowe, które ułatwiało transport produkcji i ludzi.

Czym jest pałac myśliwski w Kaletach i kto go zbudował?

Pałac myśliwski powstał w latach 1860–1861 z inicjatywy Guidona Henckla von Donnersmarcka. Obiekt znajduje się w dzielnicy Zielona i pełnił funkcję bazy wypadowej na polowania, co dobrze wpisywało się w leśny charakter okolicy.

Po II wojnie światowej budynek został upaństwowiony i przekazany Ośrodkowi Transportu Leśnego. Na parterze urządzono biura i warsztaty, w których stały pięciotonowe tokarki. Ta przemysłowa działalność zmieniła charakter obiektu, ale jednocześnie przyczyniła się do jego zachowania w pewnej formie.

Jak pałac przetrwał do dzisiaj?

Stan obiektu był poważny. W chwili wpisu do rejestru zabytków dewastację oszacowano na 70%. W 2020 roku pałac kupił prywatny inwestor, a renowacja została zakończona w 2021 roku. To jeden z tych przypadków, w których rewitalizacja przywraca zabytek do życia po wieloletnim zaniedbaniu.

Jakie daty warto znać, planując wizytę w Kaletach?

Poniższa tabela zestawia kluczowe wydarzenia z historii miasta i pałacu.

RokWydarzenie
XIII wiekPierwsze wzmianki o osadzie
Koniec XVIII wiekuRozwój miasta
1789Johann Koulhaas zakłada hutę
1860–1861Budowa pałacu myśliwskiego z inicjatywy Guidona Henckla von Donnersmarcka
1882–1889Budowa fabryki celulozy i papieru
1884Połączenie kolejowe Kalet
1922Po plebiscycie miejscowość przyznana Polsce, nazwa Kalety
1951Nadanie praw miejskich
2020Pałac kupiony przez prywatnego inwestora
2021Zakończenie renowacji pałacu

Co to oznacza dla Ciebie?

Historia Kalet pokazuje, że w jednym niewielkim mieście można zobaczyć ślady hutnictwa z przełomu XVIII i XIX wieku, przemysłu papierniczego, kolei oraz pałacu myśliwskiego. Dla mieszkańców regionu i turystów to dobry pretekst do jednodniowej wycieczki, łączącej zwiedzanie z przyrodą.

Jeśli planujesz wizytę, zwróć uwagę na dzielnicę Zielona, gdzie stoi pałac, oraz na Kuczów, związany z początkami górnośląskiego hutnictwa. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne godziny dostępności obiektu, ponieważ po zakończonej renowacji jego funkcje mogą się zmieniać. Kalety najlepiej traktować jako uzupełnienie szerszej trasy po Śląsku, a nie jako cel jednego, krótkiego przystanku.

Na podstawie: Śląskie Radio ESKA. Tekst opracowany redakcyjnie.